Özet
Elektrikli süpürge sesine kulaklarını kapatan, kıyafet etiketine dayanamayan, belirli dokulardaki yiyecekleri reddeden çocuklarda duyusal hassasiyet söz konusu olabilir.
Yenimahalle'den çocuk psikiyatri uzmanı arayışında olan ailelere seslenen bu metin, çocuklarda duyusal hassasiyeti tanımlamaktadır. Kısaca belirtmek gerekirse: Seslere, ışığa, dokunmaya, kokulara ya da tatlara yaşıtlarına göre çok daha yoğun tepki veren çocuklarda duyusal işlemleme farklılıkları bulunabilir. Bu tepkiler giyinme, yemek yeme, okul ve sosyal ortamları belirgin biçimde zorlaştırıyorsa çocuk psikiyatrisi ve ergoterapi değerlendirmesi önerilir.
Bu sayfanın konusu duyusal hassasiyet
Duyusal işlemleme, beynin duyulardan gelen bilgileri algılama, düzenleme ve bunlara uygun yanıt verme sürecidir. Bazı çocuklarda bu süreç farklı işler: sıradan uyaranlar rahatsız edici, hatta acı verici algılanabilir. Bu duruma aşırı duyarlılık denir. Bazı çocuklarda ise tersi görülür; uyaranları zayıf algılayan çocuklar yoğun hareket, dokunma ve ses arar. Aynı çocukta farklı duyularda farklı örüntüler bir arada bulunabilir.
Sık görülen örnekler
| Duyu | Aşırı duyarlılık örnekleri |
|---|---|
| İşitme | El kurutma makinesi, süpürge, kalabalık sınıf gürültüsüne kulak kapatma |
| Dokunma | Kıyafet etiketi, dikiş yeri, çorap ucundan rahatsızlık; saç kestirmeyi reddetme |
| Tat ve doku | Belirli kıvamlardaki yiyecekleri reddetme, karışık yemekleri yiyememe |
| Görme | Parlak ışıktan, floresan lambadan rahatsızlık |
| Koku | Yemek ve parfüm kokularına şiddetli tepki |
Hangi durumlarla ilişkili olabilir?
Duyusal hassasiyet otizm spektrum bozukluğunda sık görülen bir özelliktir; ancak otizmi olmayan pek çok çocukta da bulunur. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, kaygı bozuklukları ve erken doğum öyküsü olan çocuklarda da daha sık rastlanır. Bu nedenle duyusal hassasiyet tek başına bir tanı olarak değil, çocuğun genel gelişim tablosunun bir parçası olarak değerlendirilir.
Günlük yaşama etkileri
- Sabah giyinme sürecinin uzaması ve gerginliğe dönüşmesi
- Kısıtlı yiyecek çeşitliliği ve sofrada tartışmalar
- Kalabalık ortamlarda, doğum günlerinde ve alışveriş merkezlerinde öfke nöbetleri
- Okulda gürültülü teneffüs ve yemekhane saatlerinde huzursuzluk
- Kuaför, diş hekimi ve doktor ziyaretlerinde zorlanma
Değerlendirme süreci
Çocuk psikiyatrisi muayenesinde duyusal tepkilerin ne zaman başladığı, hangi duyularda belirgin olduğu ve günlük yaşamı nasıl etkilediği ayrıntılı olarak sorgulanır. Çocuğun sosyal iletişim, dil ve oyun becerileri gözlenerek otizm spektrum özellikleri araştırılır. Dikkat ve kaygı belirtileri de değerlendirilir. Duyusal profilin ayrıntılı çıkarılması için ergoterapist değerlendirmesi önerilir. İşitme ve görme muayeneleri tamamlayıcı incelemeler arasındadır.
Destek yöntemleri
Ergoterapi kapsamında çocuğun duyusal ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş etkinlikler ve günlük yaşam önerileri planlanır. Evde ve okulda yapılabilecek düzenlemeler şunlardır: etiketsiz ve dikişsiz kıyafetler, gürültülü ortamlarda kulaklık kullanımı, sınıfta kapıya ve pencereye uzak bir oturma yeri, değişikliklerin önceden haber verilmesi. Çocuğun rahatsızlığının "naz" olarak değerlendirilmemesi ve zorlayıcı uyaranlarla yavaş, kontrollü biçimde karşılaşması önerilir. Eşlik eden kaygı ya da dikkat eksikliği varsa ayrıca tedavi edilir.
Ergenlik döneminde
Duyusal hassasiyet ergenlikte farklı biçimlerde sürebilir: kalabalık okul koridorları, gürültülü sınıflar ve parfüm kokuları gencin gününü yorucu hâle getirebilir. Bu dönemde gencin kendi ihtiyaçlarını tanıması ve uygun ortam düzenlemelerini kendisinin talep edebilmesi hedeflenir. Yoğun duyusal yük kaygıyı da artırabildiği için iki durum birlikte ele alınır.
Yenimahalle'den randevu
Yenimahalle'deki aileler görüşme isteklerini iletişim sayfası aracılığıyla iletebilir. Çocuğun en çok zorlandığı ortam ve uyaranları içeren kısa bir liste değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Sık sorulan sorular
Yenimahalle'de duyusal hassasiyet için ne zaman çocuk psikiyatri uzmanına başvurulmalı?
Duyusal tepkiler giyinme, beslenme, okul ve sosyal yaşamı belirgin biçimde zorlaştırıyorsa ya da konuşma ve sosyal iletişimde farklılıklarla birlikte görülüyorsa değerlendirme önerilir.
Duyusal hassasiyet otizm demek midir?
Hayır. Otizmde sık görülse de otizmi olmayan çocuklarda da bulunabilir. Tanı için sosyal iletişim ve davranış özelliklerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Duyusal hassasiyet yaşla azalır mı?
Birçok çocukta yaş ilerledikçe ve baş etme becerileri geliştikçe belirtiler hafifler. Destek bu süreci hızlandırır.